E-KRAMA.COM - нашая старонка ў Нью-Ёрку

Электронная крама <> Бюлетэнь "Весткі й Паведамленьні" <> Альманах "Беларус" <> Архіў газэты "Беларус"
Галоўная Навіны Абвесткі Крама "Весткі й Паведамленьні" "Рубікон" Альманах "Беларус" Архіў газэты "Беларус" Кантакты
undefined


№ 11 (645) за лістапад 2019 г.


     

Пяшчотнае барбарства, альбо цібудуць наперадзе ў нас цёмныя стагодзьдзі

      Амэрыку часта называюць імпэрыяй, хоць па сутнасьці паняцьце імпэрыі супярэчыць Канстытуцыі краіны ды намерам айцоў-заснавальнікаў ЗША, якія як раз ім­кнуліся вызваліцца з-пад улады імпэрыі. Яны арыентаваліся на рэспубліканскі лад, менавіта на Рымскую рэспубліку. Але ўплыў амэрыканскага прыкладу можна параўноўваць з такім у часы Рымскай імпэрыі, калі сьвет дзяліўся на рымлянаў і барбараў.

      Некалі я чытаў пра ўзьнікненьне і заняпад імпэрыяў, пра Цэзара і Сцыпіёна, Ганібала і Спартака. Дынамічныя падзеі з гісторыі здаваліся такімі прыцягальнымі і цікавымі ў застой­ныя часы позьняга савецкага сацыялізму. З часам, асабліва ў апошнія 10-15 год, калі падзеі ў нечым падобныя да позьняй рымскай эпохі сталі разгортвацца тут, у ЗША, то яны здаюцца досыць цікавымі, але зусім не прыцягальнымі.

      І падобныя зьявы распаўсюджаныя амаль ва ўсіх краінах Вольнага сьвету, ад Га­лян­дыі да Новай Зэляндыі, ад Паўднё­вай Афрыкі да Паўночнай Ма­кедо­ніі. Пяшчотны барбарызм, дэка­дэнцкае “загніваньне”. Замеж­нікі-імі­гранты ва­ююць у войску за морам, гра­мадзяне балююць дома. Межаў амаль няма, як і ў Рыме часоў позьняй імпэрыі. Такое сабе кідкае й разрэклямаванае архірэтра, што падносіц­ца як прагрэс і шлях наперад. Пад маркаю клопату аб роўнасьці, дэма­кратыі ды яшчэ цэлым кошыку прыгожых паняцьцяў заходнія грамадз­твы паволі, часам не­заўважна, робяць крокі назад у гіс­торыі, да барбар­ства, цём­ных стагодзьдзяў, сваволі, хаосу і галечы.

      Спробы рэвізіі асноўных паняцьцяў і падвалінаў Заходняй цывілізацыі па­чаліся паступова, са скаргаў на засіль­ле “мёрт­вых белых мужчынаў” у літа­ратурным каноне, а потым, далей-бо­лей, і ва ўсіх галінах чалавечай дзей­насьці. Калі напачатку такія сьцвер­джаньні ўспрымаліся як анэкдот і мар­гінальная зьява, дык з часам адмаўленьне каштоўнасьцяў За­ходняй цы­вілізацыі ва ўсіх галінах жыццья стала, перш дапу­шчальным, а цяпер – агульнапрынятым пунктам гледжаньня ў большасьці акадэмічных установаў, агульнапрызнаных мэды­яў (main­stream media), у забаўляльнай індустрыі і ў палітыцы Дэма­кратычнай партыі. Вяршынства закону, ужыцьцё лёгікі замест эмоцыяў і перавага здаровага сэнсу над ілюзорным мысьлень­нем ды выдаваньнем пажаданага за рэальнае (wishful thinking) зьяўляюцца дасягненьнем і вынікам тысячагодзьдзяў разьвіць­ця Заходняй цывілізацыі.

      Цяпер, празь дзьве тысячы год пасьля Хрыста, пасьля трыюмфу Заходняй цывілізацыі невялікая праслойка адуката­раў, мысьляроў і забаўляльнікаў вырашыла, што “гэта ніякі не трыюмф”, а трагедыя, і ўсё мусіць быць папраўлена і пераме­нена. Праз сыстэму адукацыі ў ЗША стала ўводзіцца, а тады і дамінаваць думка, што Амэрыка – гэта несправядлівая, кры­важэрная і захопніцкая краіна, гісторыя якой заплямленая ад самага пачатку генацыдам і рабствам.

      Сярод літаратуры па гісторыі ЗША паступова на самы вы­сокі рэйтынгавы ўзровень падняўся твор левака-экстрэміста Гаўарда Зына “Народная гісторыя Злучаных Шта­таў”. Гэтая фальсыфікатарская літанія “злачынстваў” ЗША супраць сваіх жыхароў ды іншых народаў ёсьць цяпер самай вядомай кнігай па гісторыі Амэрыкі. І зроблена гэта не дарма. Скрозь па ўсіх праграмах абавязкавай гуманітарнай падрых­тоўкі кніга Г. Зы­на гадамі рэкамэндуецца як асноўная крыніца і падручнік пра­грамы. І ў выніку большасьць прафэсіяналаў – людзей з вы­шэйшай адукацыяй, што фармуюць грамадзкую думку краі­ны – ёсьць прадуктам адукацыйнай апрацоўкі, што даводзіла хібнасьць, несправядлівасьць, грахоўнасьць гэтай краіны. Та­му бальшыня гэтых людзей крытычна і недаверліва ставяцца да амэрыканскіх (сваіх!) дасягненьняў, саромеюцца ўхвалаў Амэрыкі ды амэрыканскага (свайго!) ла­ду жыцьця, на кожным павароце амэ­рыканскай гісторыі ды палітыкі бачаць злую волю ды інтрыгі змоўшчыкаў – “агентаў карпарацыяў”, праварадыка­лаў, белых супрэматыстаў ды Ку-Клукс-Кляну. Паняцьце патрыятызму перакручанае і скампрамітаванае.

      Парадаксальным чынам, сёньня чым вышэй узровень аду­кацыі чалавека, тым менш верагодна, што ён будзе лічыць сябе амэрыканскім патрыётам. Тут навідавоку непасрэдны ўплыў адукацыі, асабліва каледжу ды ўнівэрсытэту, на фармаваньне пагардлівага, негатыўнага стаўленьня да сваёй краіны, яе гіс­торыі ды палітычнай сыстэмы. Прэзы­дэнт Абама зьяўляецца адным з пры­кладаў гэтага ўплыву, калі чалавек быў высунуты леварадыкаль­нымі сіламі ў Дэмпартыі як прадстаўнік “прагрэ­сіў­най плыні” па зломе ўсталя­ванай два стагодзьдзі таму сыс­тэмы, але для не­дасьведчаных ягонае пада­рожжа ва ўладу пад­носілася як прыго­жы гістарычны “хэпі энд” і вяр­таньне спра­вядлівасьці для афраамэрыканцаў. Пры гэтым Абама нават не афраамэрыканец, г. зн. нашчадак колішніх рабоў ЗША, але бі-расавы індывід, амэры­канец кенійскага па­ходжаньня, які заў­сёды належаў да верхняй сярэдняй клясы. Пры Абаму ў ды­скрэтны спосаб усяляк культывавалася пагар­да да традыцый­най амэрыканскай культуры, хрысьціянскай рэлігіі ды белай большасьці краіны, асабліва менш адукаванай яе часткі – так званых “рэднікаў” (red necks). Зь іх можна адкрыта кпіць, безпакарана высьмейваць у карыкатурах і фільмах. Цяжка ўявіць сабе, каб гэта было вынікам дзеяньняў амэрыканскага прэзыдэнта. І ня дзіва, бо Абама, калі праана­лізаваць ягоныя дзеяньні й выказваньні, лічыў сябе прэзы­дэнтам сусьвету, а ня толькі й ня столькі Амэрыкі.

      Тыя, хто выступалі за рэлігію і супраць бэшчаньня амэры­канскай гісторыі, супраць зьняслаўленьня амэрыканскіх вай­скоўцаў ды супрацоўнікаў праваахоўных ворганаў, былі аб­вешчаны цемрашаламі ды рэтраградамі, іхнае права доступу да мэдыяў й сыстэмы адкуацыі для выказу сваіх паглядаў дэлегітымізавалася, і цэлы час рабіліся спробы іхнай ізаляцыі. Асабліва відавочным гэта стала пасьля абраньня на прэзы­дэнцтва Дональда Трампа, калі ярасьць леварадыкалаў ад па­разы на выбарах пераўвасаблялася ў атакі на іншадумцаў, у тым ліку запрошаных на кампусы, у кампрамітацыі, падлоўлі­ваньне ўсіх недагаджаючых ім, у мінулых, сапраўдных ці ўяў­ных, як у выпадку вярхоўнага судзьдзі Кавана, грахах.

      Павага да апанэнта, аб’ектыўнасьць, балянс паглядаў амаль зьніклі з дыскурсу агульнапрызнаных мэдыяў, зь фільмаў, зая­ваў Дэмпартыі ды ўнівэрсытэцкіх праграмаў. Рэдкім зьверам зрабілася і прэзумпцыя невінаватасьці, а ў адносінах да прэзы­дэнта Трампа яна пераўтварылася ў прэзумпцыю вінаватасьці. Любыя дзеяньні ці выказваньні шматгадовай даўніны палітыч­ных апанэнтаў, што лічацца заганнымі цяпер, але не лічыліся заганнымі ў той час – крыміналізуюцца і не прабачаюцца.

      Мэтодыкай правядзеньня ў жыцьцё сваіх пагля­даў левалі­бэралы абралі атакі на жыцьцёва неабходныя струк­туры гра­мадзтва і дзяржавы – эканамічны лад, паліцыю, войска і атамі­зацыю грамадзтва – замест адзінай нацыі левакі даводзяць існа­ваньне канглямэрату расавых, этнічных, полавых ды іншых групаў, што зьяўляюцца “паняволенымі” мяншынямі, якім не­абходна аб’яднацца ў супраціве агульнаму ворагу – беламу на­сельніцтву (канцэпт “інтэрсэкцыянальнасьці”).

      Важным элемэнтам лявацкай мэтодыкі ёсьць гістарычны анахранізм, калі гістарычныя фігуры вінавацяцца за тое, што не былі прыхільнікамі рухаў ды ідэяў, якіх у той час яшчэ не існавала! Гэта асабліва тычыцца зьявы рабства. Многія з айцоў-заснавальнікаў ганяцца левалібэраламі дзеля таго, што яны валодалі цёмнаскурымі рабамі. Іх не абходзіць, што ў 18 ст. ідэя роўнасьці людзей розных расаў яшчэ не была ўспры­маная як аксыёма, і давядзеньне грамадзтву яе хібнасьці ўзяло амаль стагодзьдзе высілкаў абаліцыяністаў ды спачуваючых ім. Маў­ляў, “як гэта айцы-заснавальнікі ня сталі абаліцыяніс­тамі?!” Такім чынам, па лявацкай лёгіцы, Джордж Вашынгтон і Томас Джэфэрсан ня вартыя шанаваньня як рабаўласьнікі і, адпавед­на, ставяцца пад сумніў матывы ды ідэі гэтых ства­ральнікаў ЗША. Але акурат на іх і была збудаваная найбольш эфэктоў­ная палітычная ды эканамічная сыстэма, што з годна вытрыма­ла больш як дзьвесьце год выпрабаваньняў. А лева­радыкалы, поўныя імпэту “палепшыць” або зьмяніць яе, улуч­на з такімі канцэптамі як электаральны каледж і балянс ула­даў. Падобныя небясьпечныя экспэрымэнты часьцяком дрэн­на канчаліся, успомнім Расею ў 1917 годзе, Гішпанію напа­чатку 1930-х га­доў ці Вэнэсуэлю пачатку 1990-х. Больш-менш нармальна функцыянуючыя грамдзтвы былі нізрынутыя у вір барбарства, гвалту, галечы.    

      Яшчэ адным з лявацкіх мэтадаў стала канцэпцыя, якую я ўмоўна называю барбарства – калі некрытычна вяртаюцца ва ўжытак рэчы й зьявы, нехарактэрныя для неэўрапейскіх цыві­лізацыяў. Яе праявамі зьяўляюцца максымальнае спрошчаньне адносінаў між людзямі, скасаваньне павагі да старэйшых, ус­прыманьне лаянкавых словаў як прыдатных да друку і публіч­нага ўжытку, павальны пераход на ўжывньне ежы з дапамогаю голых рук замест адпаведных прыбораў, татуажы й пірсінгі – зьявы, характэрныя для прымітыўных этапаў разьвіцьця народаў.

      У дзялянцы маралі таксама адбываюцца зьмены – правы жывёлаў ставяцца ледзь не на ўзровень з чалавечымі. Адпа­ведна, полавыя дэвіацыі праклямавалі як “мэйнстрым”, і, пад маркаю роўнасьці, замацавалі заканадаўча. Жыцьцё нібы пра­клямуецца найвышэйшай каштоўнасьцю, але ня ўсякае. Жыцьцё сфармаванага плоду, або нават нованароджанага дзіцяці, адрынутага ягонай маткай – нічога ня вартае, можа быць зьнішчанае як частка “мэдычнай працэдуры”.

      Вялікія зьмены адбываюцца ў сфэры рэлігійнай, калі ўплыў і аўтарытэт каталіцкай царквы, у выніку актыўнага выкры­ваньня нягодных паводзінаў сьвятароў, стаў найніжэйшы за ўсе часы. Са школы шмат людзей выносяць уражаньне, што кожная рэлігія ёсьць зло, і “агностык” цяпер найчасьцейшае самавызначэньне маладых людзей у адносінах да веры й рэлігіі. Гэта разбурае хрысьціянства як адно з важнейшых апірышчаў Заходняй цывілізацыі. Амэрыка, у параўнаньні з краінамі За­ходняй Эўропы, доўга супрацьстаяла лявацкаму наступу, але прапаганда зрабіла сваю справу. Цяпер падтрымка рэлігіі, па­трыятызму, шэрагу іншых унівэрсальных ідэяў, якія лічацца “кансэрватыўнымі”, няўхільна зьмяншаецца. Чым гэта ня бар­барства, калі занепадае ды касуецца рэлігійная маральнасьць і асноўныя запаветы Божыя, пакідаючы чалавецтва экспэры­мэнтаваць з рэчамі, што ўжо даўно разгледжаныя, рэглямэн­таваныя ды вызначаныя хрысьціянствам.

      Цяпер яшчэ цяжка сказаць, наколькі маюць рацыю пра­роцтвы аб набліжэньні канца Заходняй цывілізацыі. Але ўжо можна сказаць, што грамадзтва знаходзіцца ў крызісе. Яно па­дзеленае, і ў ім назіраюцца тэнцэнцыі, што нагадваюць шлях да таталітарызму ў Эўропе ў 1930-я гады. І гэта ня тычыцца прэ­зыдэнцтва Трампа ці папулярнасьці правых пар­тыяў Эўропы, якія параўноўваць са зьявамі 80-гадовай даўніны. Хутчэй, гэта тычыцца скасаваньня чалавечых правоў – свабоды слова, якія гамуюцца пад прэтэкстам “барацьбы супраць нянавісьці”, па­таптаньня свабоды сходаў, калі контрдэманстранты могуць беспакарана зрываць імпрэзы, адмовы права на валоданьне зброяй, якое цэлы час знаходзіцца пад пагрозаю.

      Падарваны прынцып вяршынства закону – калі нешта ў законах не падабаецца пэўным уплывовым групам, яны дзеюць не праз імкненьне належным чынам і праз належную парацэ­дуру, зьмяніць закон, але заклікаюць ігнараваць, а нават і па­рушаць закон, настойваючы на адмене пакараньня за яго. Мы бачым гэта ў дачыненьні да дэкрыміналізацыі нелегальнай імі­грацыі, да адмовы перасьледу неаўтарызаванага агалошаньня клясыфікаванай інфармацыі, да больш лагоднага стаўленьня ў пэўных судах у адносінах да злачынцаў, калі яны належаць да расавых меншыняў, ды ў шэрагу іншых выпадкаў. Што гэта, як не юрыдычнае барбарства?!

      З юрыдычнай тэорыі вядома, што недагляд за аховаю зако­ну ў адной сфэры з часам перакідаецца на ўсе сфэры жыцьця. І праз тысячагодзьдзі чалавечага досьведу і рэкаў пралітай крыві гэта сканцэнтравалася ў афарызмах, што высечаныя ў граніце скрозь на судовых установах Заходняга сьвету – “за­кон суворы, але гэта закон, і ён мусьць выконвацца”. Цяпер, здаецца, з крыкамі пра адкрытыя межы, інсынуацыі пра “ма­савую інкарцэрацыю” ды глярыфікацыю расістаў і злачынцаў кшталту Малкама Ікса, Хюўы Ньютана, Анджэлы Дэвіс, тэра­рыстаў з “Чорных пантэраў”, “Падпольля сыноптыкаў” (Weather Underground) – гэта можна памяняць на: “…калі за­кон падабаецца”. Чым гэта не барбарства, не закон джунгляў, калі віноўнасьць “ведзьмаў” вырашалася ўкіданьнем у ваду, чужаложцы пабіва­ліся каменьнем, а судовыя вырокі зацьвяр­джаліся князем ці султанам? Ці гэта тое, да чаго мы мусім вяртацца цяпер? Ці дзеля гэтага людзі ратаваліся ад тыраніі Лукашэнкі, каб на новым месцы знайсьці новае аблічча тыра­ніі, хай сабе і ў пачаткавай, значна мякчэйшай форме?

      Тым ня менш, судовая й выбарчая сыстэмы, падзел і зба­лянсаваньне ўладаў, правы штатаў ды свабоды асобы, замаца­ваныя ў Канстытуцыі – ня раз выводзілі нацыю з крызісаў ды цяжкіх часоў. Цяпер у руках сёнешніх людзей, у тым ліку бе­ларусаў, што зьвязалі сваё жыцьцё з Амэрыкай і бачаць у Злучаных Штатах сваю будучыню, знаходзіцца – без пера­большаньня – лёс са­май магутнай на сёнешні дзень, самай уплывовай і аўтары­тэтнай краіны, на якую зьвернутыя позіркі ўсяго чалавецтва.

Віталь ЗАЙКА