E-KRAMA.COM - нашая старонка ў Нью-Ёрку

Электронная крама <> Бюлетэнь "Весткі й Паведамленьні" <> Альманах "Беларус" <> Архіў газэты "Беларус"
Галоўная Навіны Абвесткі Крама "Весткі й Паведамленьні" "Рубікон" Альманах "Беларус" Архіў газэты "Беларус" Кантакты Member Login


№ 11 (567) за лістапад 2020 г.


  

Вітаўт Тумаш “Выбранае”

Тумаш, Вітаўт. Выбранае / Укладанне Н. Гардзіенкі і Л. Юрэвіча. Мінск: Кнігазбор, 2020. 544 с. (Бібліятэка Бацькаўшчыны; Спадчына: агледзіны)


      У Менску пабачыла сьвет кніга выбра­ных працаў шматгадовага старшыні Беларускага Інстытуту Навукі й Мастацтва, дасьледчыка беларускай кніж­най культуры й дзейнасьці Францыска Ска­рыны, грамадзкага дзеяча Вітаўта Тумаша (1910—1998).

      Выданьне мае чатыры прадмовы, напіса­ныя аўтарамі з розных краінаў. Нью-ёрскі ар­хівіст Лявон Юрэвіч у сваім тэксьце ад­наў­ляе дэталі біяграфіі Вітаўта Тумаша, мен­скі навуковец Генадзь Сагановіч разглядае ўнё­сак Тумаша ў гістарычную навуку, а да­сьлед­чыца, што жыве ў Францыі, Вольга Шутава паказвае значэньне й актуальнасьць скары­назнаўчых працаў амэрыканскага бе­ларуса. У апошняй прадмове гісторык Натальля Гардзіенка робіць агляд архіўнай спадчыны Вітаўта Тумаша.

      Асноўны зьмест кнігі падзелены на тэ­матычныя разьдзелы ў адпаведнасьці з кірункам тэкстаў Вітаўта Тумаша. У першым разьдзеле “Пытаньні этнагенэзу і культурнага разьвіцьця беларусаў” зьмешчаныя працы, пры­сьвечаныя паходжаньню беларускага этнасу й назову “Белая Русь”, разнастайным уплывам беларусаў на польскую й ра­сейскую культуры, выкарыстаньню беларускай мовы ў Вя­лікім Княстве Літоўскім і інш.

      Найвялікшы другі разьдзел кнігі – “Жыцьцё й дзейнасьць Францыска Скарыны” складаецца з тэкстаў Вітаўта Тумаша, прысьвечаных розным аспэктам біяграфіі й спадчыны перша­друкара. Дасьледчык вывучаў адметнасьці партрэтаў і ўжы­ваньня імя Францыска Скарыны, геаграфію ягоных падарож­жаў, акравершы і шмат якія іншыя моманты ягонага жыцьця. Адным зь першых аўтар агучыў ідэю паездкі першадрукара ў Маскву й паленьня там яго­ных кнігаў, таксама адным зь першых пра­аналізаваў навазнойдзе­ныя ў 1950-х гг. даку­мэнты пра іспыты Скары­ны ў Падуанскім уні­вэрсытэце, выказаў ідэю пра канфіскату яго­ных кнігаў ва Ўроцлаве, па­спрабаваў аднавіць апошнія дні жыцьця й працы на пасадзе са­доўніка ў Празе й г. д. 

      У разьдзеле “Кніжная справа на Белару­сі” зьмешчаныя артыкулы Вітаўта Тумаша, у якіх дасьледуюцца розныя выданьні Трэцяга Статуту ВКЛ, паходжаньне Сымона Буднага, першыя беларускія пэрыёдыкі ў ХІХ ст. Пад агульным назовам “Гісторыкі й творцы” аб’яд­­наныя ў кнізе працы пра творчасьць Ада­ма Міцкевіча, гістарычную канцэпцыю Вацла­ва Ластоўскага ды скарыназнаўцу Антона Фла­роўскага. Таксама ў выданьні зьмешча­ныя не­калькі водгукаў і рэцэнзій Вітаўта Тумаша, з колькіх дзясяткаў, напісаных ім на бела­руса­ведныя працы найпершы савецкіх навукоўцаў.

      Завяршае кнігу тэкст дачкі Вітаўта Тумаша Яры “Пахвала майму бацьку”.

      Варта адзначыць, што знаходкамі Вітаўта Тумаша, асаб­ліва ў скарыназнаўстве, актыўна карысталіся навукоўцы ў БССР, звычайна без пазнакі сапраўднага аўтарства. Як вынік, ягонае імя й спадчына так і застаюцца сёньня малаведамыя ў Беларусі. Хочацца спадзявацца, што прадстаўленае далёка ня поўнае выданьне навуковага даробку Вітаўта Тумаша паспры­яе вяртаньню й належнай ацэнцы працы гэтага дасьледчыка на Бацькаўшчыне.

Я. С.