E-KRAMA.COM - нашая старонка ў Нью-Ёрку

Электронная крама <> Бюлетэнь "Весткі й Паведамленьні" <> Альманах "Беларус" <> Архіў газэты "Беларус"
Галоўная Навіны Абвесткі Крама "Весткі й Паведамленьні" "Рубікон" Альманах "Беларус" Архіў газэты "Беларус" Кантакты Member Login
undefined

№ 8 (654) за жнівень 2020 г.



Беларусь - Амэрыка: лёсы землякоў 

Уладыка Васіль (Уладзімер) ТАМАШЧЫК - беларускі рэлігійны і нацыянальны грамадзкі дзеяч

Праваслаўны сьвятар (архіяпіс­кап), рэлігійны дзеяч і публі­цыст Уладзімер Тамашчык (у царкоўным жыць­ці ераманах, потым ярэй і затым праваслаўны япіскап Васіль) нарадзіўся 15 красавіка 1900 г. у вёсцы Вялікія Азяра­ны Гарадзенскага павету на Гарадзеншчыне. Бацькі зь цяжкай ахвярнай працы набылі сядзібу Дубляны ля Вялікай Бераста­віцы, імкну­ліся даць адукацыю сваім дзецям. Ула­дзімер наву­чаўся ў школе ў Горадні.

Праз год пасьля пачатку Першай су­сьветнай вайны сям’я Тамашчыкаў была змушаная падацца ў бежанства ўглыб Расеі. Са сьнежня 1915 году яны жылі ў Омску, дзе Ўладзімер скончыў сярэнюю школу. У 1921 годзе Тамашчыкі, ужо бяз бацькі, які памёр у Расеі, вярнуўся ў Беларусь, у Дубляны, што апынуліся пад Польшчай.

У 1920-я гады Ўладзімер Тамашчык далучыўся да беларускага нацыянальна­га руху, пачаўшы цікавіцца беларускім друкам, што выходзіў у Вільні. Тамаш­чык чытаў і прапагандаваў беларускія выданьні, распавядаў пра тыя падзеі, якія адбываліся на беларус­кіх землях пад Польшчай. У 1927 годзе ён быў арыштаваны польскімі ўладамі і засу­джаны на 3 гады турмы.

У 1930 го­дзе выехаў у Чэхаслава­ч­чыну, дзе вучыўся на агранамічным фа­культэце Праскага па­літэхнічнага інсты­тута. Пасьля скан­чэньня Палітэхнікі ў 1934 годзе Тамаш­чык быў запрошаны на пасаду асыстэнта Праскага інстытуту заалёгіі. Адначасна ён быў сакратаром старшыні Рады БНР Васіля Захаркі, які жыў у Празе. Падчас Другой сусветнай вайны Тамашчык вяр­нуўся на кароткі час на бацькаўшчыну ў Дубляны, а пазь­ней перабраўся ў Бе­ласток, дзе пра­цаваў намесьнікам рэдак­тара бела­рус­кай газэты “Новая дарога”, браў удзел у беларускім нацыянальным жыцьці. Дзя­куючы веданьню нямецкай мовы, Ула­дзімер Тамашчык спрычыніўся да рата­ваньня шмат беларусаў ад нямецкага пе­расьледу. Падчас паховінаў забітага са­вецкімі партызанамі ў 1943 годзе бурміс­тра Менску Вацлава Іваноўскага Ўла­дзі­мер Тамашчык прамаўляў на мо­гілках як прадстаўнік ад беларусаў Беласточ­чы­ны. У 1944 годзе Тамашчык выехаў у Ня­меччыну і пасьля вайны жыў і пра­цаваў у Мюнхэне. Ён быў абраны стар­шынём Беларускага Цэнтральнага Камі­тэту ў Нямеччыне.

Акурат у той час у Нямеччыне ад­быліся драматычныя падзеі, зьвязаныя з абвешчанай у Менску ў 1942 годзе аўта­кефаліяй беларускай праваслаўнай цар­квы. Нямеччына стала тады часовым прытулкам для тысячаў беларусаў, што зрабіліся “перасунутымі асобамі”, Ды-Пі (ДП). Беларуская Аўтакефальная Пра­васлаўная Царква (БАПЦ) была абвеш­чаная яшчэ ў 1922 годзе, потым была зьнішчаная бальшавікамі і адноўленая падчас вайны. Аднак у траўні 1946 году большасьць клеру і япіскапаў БАПЦ да­лучыліся да Расейскай Замежнай Царк­вы, фактычна ўчыніўшы акт нацыяналь­най здраы супраць беларускага народу, завуаляваўшы яго ў “царкоўныя патрэ­бы”. Частка сьвятароў і значная коль­касьць вернікаў БАПЦ засталіся верныя ідэі аўтакефаліі. Сярод іх быў і Ўладзі­мер Тамашчык.

У красавіку 1948 году ён пастрыгся ў манахі і прыступіў да на­вучаньня на тэалягічным аддзеле Ўкра­інскага ўнівэр­сытэту ў Мюнхэне. Не перарываў ён і грамадзкай дзейнасьці, браў актыўны ўдзел у падрыхтоўцы і правядзеньні Першага сусветнага зьезду беларускай эміграцыі, які адбыўся ў Парыжы ў лістападзе 1948 году.

Дбаньнем беларускіх праваслаўных патрыётаў у чэрвені 1949 году ў горадзе Канстанцы (Заходняя Нямеччына) ад­быўся Сабор сьвятароў і вернікаў Бе­ларускай Аўтакефальнай Праваслаў­най Царквы, які пацьвердзіў аўтакефа­лію і важнасьць духовага пастырства сярод праваслаўных беларусаў на чужы­не, асабліва ў ДП-лягерах, і пастанавіў раз­будоўваць структуры БАПЦ у Воль­ным Сьвеце. Актыўным удзельнікам сабору быў У. Тамашчык, які стаў ужо ярэем-ігу­менам (сьвятаром) БАПЦ, а ў сьнеж­ні 1949 году быў хіратанізаны (рукапа­кла­дзены) у япіскапы, пад імём япіскапа Менскага і Віленскага.

Неўзабаве япіскап Васіль пера­браў­ся ў ЗША, і ў 1951 годзе ён быў абраны адміністратарам БАПЦ у ЗША, Канадзе і Эўропе. Япіскап Тамашчык жыў у Нью-Ёрку, дзе арганізаваў япіска­пальны цэн­тар БАПЦ у Паўночнай Амэ­рыцы. Акрамя ЗША Ўладыка Тамашчык спры­чынўся да адкрыцьця новых пара­фіяў і высьвячэньня новых сьвятароў БАПЦ у Брытаніі, Бэльгіі, Аўстраліі, шмат езь­дзіў па сьвеце.

Уладыка Васіль застаўся зацікаўле­ны беларускімі куль­турніцкімі справамі і стаў першым Старшынём Беларускага Інстытуту На­вукі і Мастацтва (БІНіМ). Уладыка Тамашчык апекаваўся беларус­кай ня­дзельнай школкай пры Саборы сьв. Кірылы Тураўскага ў Брукліне і зай­маў­ся з вучнямі законам божым.

Архіяпіс­кап Васіль Тамашчык ак­тыўна ўдзель­нічаў у грамадзка-палі­тыч­ным жыцьці беларускае эміграцыі. Так, 21 сакавіка 1957 году ён упершыню прачытаў малітву ў Амэрыканскім Кан­грэсе, а пазьней вы­ступаў з малітвамі ў Сэнаце і Кангрэсе ЗША у сувязі з угодкамі абвешчаньня БНР у 1964, 1965 і 1967 г. г. Ён быў асабіста знаёмы з прэзыдэнтамі ЗША Лынданам Джонса­нам і Рычардам Нік­санам.

Уладыка Тамашчык быў заця­тым антыкамуніс­там, выкрываў пера­сьлед Саветамі рэ­лігіі й вернікаў, меў рэгу­ляр­ныя пра­грамы на Радыё “Сва­бода“ (бе­ларускае вяшчаньне). Архі­япіскап Ва­сіль Тамаш­чык імкнуўся да еднасьці бе­ларускай грамады на чужыне і спа­дзя­ваўся, што Бацькаўшчына стане воль­най і неза­лежнай. Ягоны нечаканы сы­ход з жыць­ця пры нявысьветленых аб­ставінах у 1970 годзе стаў вялікай стра­тай для беларускай грамады ў Амэрыцы ды й па ўсім сьеце.

Віталь ЗАЙКА