E-KRAMA.COM - нашая старонка ў Нью-Ёрку

Электронная крама <> Бюлетэнь "Весткі й Паведамленьні" <> Альманах "Беларус" <> Архіў газэты "Беларус"
Галоўная Навіны Абвесткі Крама "Весткі й Паведамленьні" "Рубікон" Альманах "Беларус" Архіў газэты "Беларус" Кантакты
 
 

№ 10 (632) за кастрычнік 2018 г.

  

Мэнтальны вірус

  

      Летась сьвет адзначыў 100-годзь­дзе расейскай рэвалюцыі, прыход да ўлады найбольш бру­тальнай і сьмертаноснай ідэалёгіі найноўшага часу. Гэтая гадавіна, калі й закраналася ў масавых сродках, не нагадвала рэфлексаваньне над ката­страфічным ходам падзеяў, што прывя­лі да таталітарнага паняволеньня каля паловы чалавецтва. Не ўзгадваліся, у большасьці выпадкаў, і тыя дзясяткі мільёнаў жыцьцяў, што былі страча­ныя дзеля фантому дасягненьня “сва­боды й справядлівасьці” па-марксыс­тоўcку. Затое на поўніцу нахвальваліся кідкія, прывабныя вонкавыя праявы ра­сейскай рэвалюцыі – зьнікненьне арыс­такратыі ды старых эксплюа­та­тарскіх клясаў, росквіт авангарднага мастац­тва, эман­сы­­пацыя жанчынаў, усеагуль­ная пісь­меннасьць, бясплат­ныя адука­цыя і мэ­дыцынскае абслу­гоў­ваньне.

      У друку, па тэлевізіі ды ў сеціве на­стальгічна згадваліся паэзія Ўладзі­мера Маякоўскага, кампазыцыі Казі­мера Ма­­левіча, фатаздымкі Родчанкі, кіна­карціны С. Эйзэнштэйна. Там не было згадак пра апавяданьні В. Шала­мава, “Паэму без героя” Ахматавай, або ля­герныя малюнкі Эўфрасіньні Керсноў­скай. Дзіўным чынам эстэтыка камуніс­тычнай летуценнасьці вось ужо 100 год не адпускае імагінацыю вы­кштал­цоных адукаваных колаў воль­нага сьвету – Амэрыкі і Эўропы. Як заўсёды, па-за кадрам засталіся жудас­ныя пакуты, сьлёзы і сьмерць мільёнаў тых, на чыім гарбу камуністычная ман­струозная цы­вілізацыя выбудоўвала свой ілжывы пацёмкінскі фасад.

      Нядаўна ў Нью Ёрку нарабіла шу­му перамога маладой недасьвед­ча­най жанчыны А. Акасіё-Картэс у прай­мэ­рыз-выбарах кангрэсовых прэтэн­дэн­таў ад Дэмакратычнай партыі. Азна­­ё­міўшыся з праграмаю гэтай прад­стаў­ніцы партыі/руху Дэмакратычных Са­цыялістаў Амэрыкі (ДСА), можна знай­сьці шмат да болю знаёмых тэзі­саў: скасаваць эксплюатацыю, увесьці роў­насьць, гарантаваць правы, забясь­пе­чыць патрэбы. А таксама адмяніць па­межны кантроль і ўвесьці бясплат­ную адукацыю і мэдыцыну.

      Вось ужо сто з гакам год падобныя прыгожыя ідэі ачмураюць глузды ўразь­­лівай моладзі, якая пасьля вырас­тае і папаўняе шэрагі журналістаў, на­стаў­ні­каў, выкладчыкаў унівэрсытэтаў, кі­нэ­матаграфістаў, пісьменьнікаў – і так­сама палітыкаў. Некрытычнае ўспры­няцьце марксавых ідэяў пра да­датную вартасьць, пра дасягненьне эка­наміч­най роўнасьці празь пераразь­мерка­ваньне й вонкавае рэгуляваньне экано­мікі, застаецца “сымболем веры” сё­неш­ніх левалібэральных, так званых “пра­грэсыўных” колаў у Вольным сьвеце.

      Але тая палітэканомія і дыямат са­вецкіх часоў, што абрыдлі як перажоў­ваньне мокрага картону, сёньня ў Эў­ро­пе й Амэрыцы расквечаныя роз­ны­мі новымі крэатыўнымі ідэямі. “За­ходняя цывілізацыя – кубло рэак­цыі, няроў­нась­ці, прыгнёту”.  “Гісто­рыя Амэры­кі – бясконцы ланцуг раб­ства і гена­цы­ду”. “Прыём на працу і вучобу згодна са здольнасьцямі й да­сяг­неньнямі – ра­сізм і сэксізм”. Да такога не дадумаліся былі ані Маркс, ані Ленін або Чэ Гева­ра. Маладыя лю­дзі, што праходзяць апра­цоўку сучас­най “прагрэсыўнай “ сыс­тэ­мы адука­цыі, наратываў масавых “прагрэсыў­ных” мэдыяў, мастацтва – глядзяць на сьвет праз прызму колеру скуры, ген­дэру, сэксуальных схільна­сь­цяў ды па­добных рысаў. Такі падрыў гу­маніс­тыч­ных вартасьцяў, расклад гра­мадз­тва пад маркай “сацыяльнай спра­вяд­лі­вась­ці”, распальваньне не­цяр­пі­масьці ды пашырэньне падзелаў ў гра­мадстве, ягоная атамізацыя ўважа­юцца за апош­няе слова ў паляпшэньні гра­мадзтва, вяршыню разьвіцьця чала­ве­чай думкі.

      Калі прыгледзецца, карані цяпе­раш­­няй зьявы ўсё ж прасочваюцца да ідэяў “роўнасьці й справядлівасьці”, да ўтапічнага сацыялізму і марксістоўсіх тэзісаў. Шмат разоў абвергнутыя і ад­рынутыя рэчаіснасьцю, прыўкрас­на­душныя ідэі роўнасьці дасюль не даюць спакою адукаваным клясам, што, адар­ваўшыся ад прыемных вэб-дызайнаў ды новых смачных экзатыч­ных стра­ваў, ла­маюць галаву над тым, як жа па­леп­шыць долю працоўных ма­саў. Амаль як іхныя папярэднікі, інтэ­лігенцыя ў Ра­сейскай імпэрыі 100+ гадоў таму. Гэта крывянячае ўсьведам­леньне па­трэ­бы роўнасьці – нібы нейкі мэнталь­ны ві­рус, нейкае забурэньне ў глуздах, што перадаецца з пакаленьня ў пака­леньне, нягледзячы на тое, што гэная “пры­ўкраснадушнасьць” адных каштуе шмат­лікім іншым лю­дзям жыць­цяў. На­зі­ра­ючы гэтую непакоючую пара­лель з 1917 годам, так і хочацца ска­заць: “Спа­дар­ства дацэнты з канды­да­тамі, журна­ліс­ты і скрыпт-райтары: не адсланяй­це­ся ад Інстаграму, піце сабе далей каву-латэ, ня лезьце з па­ляп­шэнь­нямі ў чу­жое жыцьцё”. Але не, ві­рус віруе, не­па­коіць, падымае на актыўныя дзе­янь­ні. Зьяў­ля­юцца новыя ягоныя мута­цыі ў вы­глядзе Black Lives Matter, #MeToo, Boycott-Divestment-Sanc­tions.

      Гэтая фантомная прага роўнасьці за любы кошт нагадвае прагу вынай­сьці вечны рухавік, пэрпэтуум мобіле. Коль­кі ўжо разоў казалі сьвету, што гэта не­магчыма, што супярэчыць за­ко­нам фі­зы­кі, што ўсе праекты вечнага ру­хаві­ка – невуцтва і фальсыфікацыя. Але не, дасюль зьяўляюцца новыя і ні­бы такія сабе пераканальныя праек­ты тога сама­га вечнага рухавіка. Адзі­нае, але істот­нае адрозьненьне, наўрад ці ад вына­ход­­ніцкай дзейнасьці амата­раў пэрпэ­туум мобіле за ўсю гісторыю загі­нула больш за тузін людзей, у ад­розь­неньні ад дзя­сяткаў мільёнаў ахвя­раў камунізму.

      Прага ж роўнасьці й “сацыяльнай справядлівасьці” паклікае да жыцьця ўсё новых і новых дзеячаў, што гато­выя пераразьмяркоўваць, рэгуляваць, аб­кла­­даць падаткамі, адным словам – “прыносіць шчасьце”. Вось і ў Нью-Ёрку былая акторка Сынтыя Ніксан на­бірае пункты ў палітычнай барацьбе, і паў­кам­­­пэтэнтныя, але затое з “пра­віль­ным” колем скуры мясцовыя палі­ты­ка­ны, гэ­так як на фэдэральным узроўні падня­лі­ся палітыканы-сацыя­ліс­ты кштал­ту Бэрні Сандарса або Элізабэт Ўоран.  Нажаль, грамадзтва так і не вывучыла, не прааналізавала ўсю шкоднасьць і не­бясьпечнасьць гэнага мэнтальнага ві­ру­су, не вынай­шла лек супраць яго. А на сёньня адзі­ны здаровы спосаб зма­гань­ня супраць таго вірусу – лёгіка і зда­ровы сэнс. Бо ўсё, што зьвязанае з так званай роў­насьцю і “сацыяльнай спра­вядлівась­цю” – гэта нагруваш­чань­не абсурд­насьцяў і, часьцяком, проста вар’яцтва, што не праходзіць элемэн­тар­нага жыць­цёвага тэсту на слуш­насьць і пры­датнасьць.

      Каб прадухіліць заўтра нагруваш­чаньне трупаў – трэба сёньня прадухі­ляць цяперашняе нагрувашчаньне аб­сур­ду, спыніць дзеяньне мэнтальнага вірусу. 

Віталь ЗАЙКА