E-KRAMA.COM - нашая старонка ў Нью-Ёрку

Электронная крама <> Бюлетэнь "Весткі й Паведамленьні" <> Альманах "Беларус" <> Архіў газэты "Беларус"
Галоўная Навіны Абвесткі Крама "Весткі й Паведамленьні" "Рубікон" Альманах "Беларус" Архіў газэты "Беларус" Кантакты Member Login
undefined

 № 5 (651) за травень 2020 г.


 

Беларусь - Амэрыка: лёсы землякоў

Натальля Арсеньнева - паэтка і грамадзкая дзеячка

 

 

      Натальля Арсеньнева, беларус­кая паэтка і грамадзкая дзеяч­ка нара­дзілася ў 1903 годзе ў сям’і шля­хетнага роду, які даў паэта Міхаіла Лермантава. Празь некалькі год пасьля яе народзінаў сям’я Арсеньневых перае­хала ў Вільню, і з гэтым горадам была шчыльна зьвяза­ная першая палова яе жыцьця. Вільня паўплывала на яе сьве­тапогляд і на паэ­тычную творчасьць.

      У Першую сусветную вайну сям’я Арсеньневых выехала ў бежан­ства ўглыб Расеі, у Яраслаўль, дзе бу­дучая паэтка зрабіла свае першыя паэтычныя спробы, наведвала літара­турны гурток пры гім­назіі дзе вучылася. У 1919 годзе сям’я перабралася ў Дрысу (цяпер Верхня­дзьвінск), дзе Натальля блізка пазнаёмі­лася з моваю, фальклё­рам і звычаямі бе­ларускага сялянства і захапілася імі. За­тым Натальля Арсень­нева вучылася ў Віленскай  беларускай гімназіі, дзе тады выкладалі Браніслаў Тарашкевіч, Мак­сім Гарэцкі, Антон Луцкевіч, Аркадзь Смоліч ды іншыя бе­ларускія нацыяналь­ныя дзеячы. Арсень­нева брала ўдзел у драматычных бела­рускіх пастаноўках і стала пісаць вершы па-беларуску. Пер­шыя ейныя вершы, паказаныя Максіму Гарэцкаму, сталі посьпехам. Гарэцкі прызнаў у маладой паэтцы талент боль­шы за Цётку і Канстанцыю Буйло.

      Пасьля сканчэньня Беларускай гім­назіі ў 1921 годзе Арсеньнева настаўні­чала, а затым паступіла на гуманістыку ў Віленскі ўнівэрсытэт. У 1922 годзе яна выйшла замуж за вядомага беларускага вайскоўца Францішка Кушаля. Маладая сям’я паўтара гады пражыла ў Слоніме, дзе Арсеньева пасябравала з паэтам Гальяшом Леўчыкам, а затым пераехала ў Хэлмна пад заходнюю мяжу Польшчы, да месца службы мужа. Штогод Наталь­ля Арсеньнева зь дзецьмі праводзіла ле­та ў вёсцы Доры на Валожыншчыне, ся­род сялянаў і цудоўнай беларускай пры­роды, што безумоўна спрыяла разьвіцью творчасьці паэткі.

      У ейных вершах даваеннага часу пе­раважалі тэмы пэйзажнай ды інтымнай лірыкі, адлюстраваньня плыняў нутрано­га жыцьця, адценьняў эмоцыяў, стану душы. У 1927 годзе ў Вільні выйшаў пер­шы паэтычны зборнік Арсеньневай “Пад сінім небам”. Яна займалася так­сама пе­ра­кладамі твораў Адама Міцкевіча, у пры­ватнасьці паэмы “Дзя­ды”, публікавала свае вершы ў заходне­беларускіх выдань­нях. Вядомае яе ліста­ваньне з Антонам Луцкевічам ад­носна перакладаў з Р. Кіп­лінга і тэксты асоб­ных перакладаў. Па­знаёміўшыся з Мак­сімам Танкам, заха­вала зь ім, ня­гледзячы на наступныя вір­лівыя часы, творчае сяброўства.

      Пасьля пачатку Другой сусьветнай вайны муж Арсеньневай у складзе поль­скага войска браў удзел у змаганьні су­праць нацыс­таў, потым тра­піў у савецкі палон, быў у лягеры Старабельск. У час савецкай акупацыі Заходняй Беларусі Арсеньне­ва жыла ў Вілейцы, працавала ў аблас­ной “Сялянскай газэце”. У краса­віку 1940 году яе, як жонку поль­скага афіцэра, выслалі з сынамі ў Казахстан. У траўні 1941 году, дзякуючы заступніцтву беларускіх пісьменьнікаў, найперш Янкі Купалы, Арсеньнева вярнулася з высыл­кі, атрымала дазвол жыць у Менску.

      Пасьля пачатку нямецкае акупацыі Натальля Арсеньнева працавала ў нава­створанай “Беларускай газэце”. Пасьля свайго віленскага юнацтва найлепшаю парою свайго жыцьця яна лічыла працу ў “Беларускай газэце” падчас акупацыі і ўдзел у працы тагачаснага Менскага тэ­атру. Яна была вельмі ўра­жаная ўсе­агульным уздымам і энтузіяз­мам тага­часнай беларускай інтэліген­цыі. Напіса­ла некалькі лібрэта да опэ­раў, займалася перакладамі, была сяб­рам Беларускага Навуковага Таварыс­тва. У 1943 годзе ад выбуху міны ў Менскім тэатры загінуў яе старэйшы сын. У той час на першы плян у ёйнай творчасьці выйшлі нацыя­нальна-патрыя­тычныя і гістарычныя ма­тывы і творы рэлігійнага зьместу. У 1944 г. у Менску выйшаў другі зборнік выр­шаў “Сягонь­ня”. У ім былі надрукава­ныя “Песьня ка­ліноўцаў” і верш да 25-х угодкаў склі­каньня Ўсебеларускага Кан­грэсу, “А ўсё ж будзем жыць”, “Жыве Беларусь!”, “Хай грыміць” ды інш. У 1944 г. Арсень­нева была ўдзельніцай Другога Ўсебе­ларускага Канрэсу і не­ўзабаве з сынам выехала на Захад.

      Пасьля вайны жыла ў лягерох для перамешчаных асобаў (ДП), актыўна ўдзельнічала ў культурнай і асьветніц­кай дзейнасьці, выкладала ў Беларускай гімназіі імя Янкі Купалы ў Рэгенсбургу, якую яна называла, як і Віленскую бела­рускую гімназію ў часы свайго юнацтва, “кузьняй беларускага духу”. У 1950 го­дзе паэтка зь сям’ёю перабралася ў ЗША, дзе яна жыла спачатку ў горадзе Нью-Ёрку, пазьней – у горадзе Рочэста­ры ў штаце Нью-Ёрк. Ёй напачатку давя­лося займацца некваліфікаванай пра­цай, але гэта не перашкаджала грамадзкім бе­ларускім справам. Яна працавала ў газэ­це “Беларус”, на радыё “Свабода”, брала чынны ўдзел у працы Беларускага Інсты­туту Навукі й Мас­тацтва ў Нью-Ёрку.

      Па ўспамінах сп. Вітаўта Кіпеля, На­тальля Арсеньнева была сапраўды дзей­най грамадзкай актывісткай, заўсё­ды па­гаджалася выступіць на самай, здавала­ся б, невялічкай імпрэзе, імкну­лася ў кож­ны спосаб паспрыяць разь­віцью й пад­трымцы беларускага грамадз­кага жыцьця. Яе вершы часта зьяўляліся на старонках беларускага друку ў Амэ­рыцы. Вялікі збор твораў Натальлі Арсеньневай “Між бе­рагамі” выйшаў у Нью-Ёрку–Таронта ў 1979 г. Да апош­ніх гадоў жыцьця паэтка цікавілася на­вінамі зь Беларусі, з ахво­таю прыймала  гасьцей адтуль. Памерла Натальля Арсеньнева ў 1997 годзе.

      У савецкай Беларусі творы Натальлі Арсеньневай былі забароненыя, і дасюль творчасьць выдатнай беларускай паэткі з ідэалягічных прычынаў замоўчваецца ў сучаснай постсавецкай Беларусі.

      Тым ня менш зь сярэдзіны 1980-х гадоў творы Натальлі Арсеньневай ста­новяцца вядомымі й папулярнымі, асаб­ліва верш “Малітва за Беларусь”. Па­кладзены на музыку кампазытарам Мі­колам Равенскім, ён стаў гімнам “Магут­ны Божа”. У гонар гэтага твору сёньня названы фэстываль духоўнай музыкі. Безумоўна, раней ці пазьней творчасьць Натальлі Арсеньневай стане на адпавед­нае высо­кае месца ў будучай вольнай Беларусі.

Віталь ЗАЙКА